Odradzające się narody

Kraje często odzwierciedlają strategie jednostki, aby wyjść z kryzysu.

Jared Diamond napisał swoją siódmą książkę jako ćwiczenie z ekstrapolacji. (Zdjęcie: Jochen Braun)

Przewrót
Jared Diament
Allen Lane
512 stron
799 zł

Jared Diamond, fizjolog i profesor geografii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles napisał swoją siódmą książkę jako ćwiczenie z ekstrapolacji. w Przewrót: jak narody radzą sobie z kryzysem i zmianami czerpie materiał źródłowy z osobistych doświadczeń sześciu krajów — USA, Niemiec, Finlandii, Chile, Japonii, Indonezji i Australii. Nie jest to formalnie uporządkowana baza danych, ani też nie jest to próbka losowa, ponieważ tam, gdzie prawdopodobnie pracuje amerykański badacz o określonych zainteresowaniach, stanowi dość ograniczony zbiór. Ale podejście Diamonda jest intuicyjne i mówi, że książka jest pierwszym krokiem w kierunku formalnego badania, które przeszłoby od narracji do analizy ilościowej.

Jego intuicyjna eksploracja opiera się na założeniu, że sposób, w jaki jednostki i zbiorowości, takie jak narody, reagują na kryzys, jest nieco podobny, choć chętnie zgadza się, że nie są one identyczne. Jego punktem wyjścia jest lista kontrolna, którą terapeuci kryzysowi polecają poszczególnym pacjentom: przyznanie się do przeżywania kryzysu, zaakceptowanie osobistej odpowiedzialności za coś, wdrożenie indywidualnych podstawowych wartości i tak dalej. Ekstrapolowane na narody, te praktyczne punkty brzmią następująco: narodowy konsensus co do tego, że czyjś naród jest w kryzysie, akceptacja narodowej odpowiedzialności, narodowe podstawowe wartości i tak dalej. W przypadku siedmiu z 12 punktów na liście kontrolnej podobieństwa są proste.

w Przewrót: jak narody radzą sobie z kryzysem i zmianami czerpie materiał źródłowy z osobistych doświadczeń sześciu krajów — USA, Niemiec, Finlandii, Chile, Japonii, Indonezji i Australii.

Żaden z sześciu narodów, które występują w Przewrót znajdują się w Azji Południowej. Jednak Indie i Pakistan sprawiają, że występy epizodyczne są nie mniej atrakcyjne niż Hitchcock. Diamond pisze o hipotetycznym scenariuszu, w którym Indie biorą odwet za atak terrorystyczny, najeżdżając terytorium Pakistanu. Islamabad używa taktycznej broni nuklearnej przeciwko najeźdźcom, zakładając, że ograniczona bomba atomowa nie doprowadzi do eskalacji, ale następują nieporozumienia i eskalacja do totalnej wojny nuklearnej staje się nieunikniona. Diamond spodziewa się, że incydent tego rodzaju wydarzy się w ciągu najbliższych 20 lat i dopiero okaże się, czy regionalne mocarstwa zdołają się wycofać, tak jak zrobiły to Stany Zjednoczone i ZSRR pod koniec kryzysu kubańskiego. (Ten scenariusz został oczywiście napisany przed Pulwamą i Balakotem.)

To jest ryzyko nuklearne, powiedział w rozmowie z Indian Express . Dla nas, Amerykanów, incydent z udziałem ZSRR zawsze wydawał się możliwy – choć teraz jest to znacznie mniej prawdopodobne. W przypadku Izraela byłby to Iran i oczywiście jest punkt zapalny Indie-Pakistan. Wyzwaniem jest minimalizacja ryzyka, a najważniejszym czynnikiem jest uczciwa samoocena przez obie strony. W hipotetycznym przykładzie, gdyby Pakistan sądził, że mógłby bez konsekwencji użyć broni taktycznej przeciwko wojskom indyjskim, byłby oszukiwał się. A Indie nie mogły sobie pozwolić na wyobrażanie sobie, że mogłyby użyć broni jądrowej w pobliżu granicy bez niebezpieczeństwa eskalacji. Innymi negatywnymi czynnikami wpływającymi na działanie byłyby ofiary i odmowa odpowiedzialności za swoje czyny.

W nagrodzonym Pulitzerem Pistolety, zarazki i stal, Diamond pisał o zasadzie Anny Kareniny, zgodnie z którą narody, które wygrywają grę historii, są faworyzowane z podobnymi zaletami, ale przegrani mają wyjątkowo wyniszczające wady. Czy Anna Karenina również odgrywa rolę w tej książce, czy też narody mogą skutecznie radzić sobie z kryzysem, przypadkowo wciskając odpowiednie przyciski? Nie jestem pewien, czy zawsze można wyciągnąć właściwe wnioski, powiedział Diamond. Najbardziej niezawodnym sposobem jest uczenie się z historii i przyjmowanie odpowiedzialności.

12-punktowa lista kontrolna do radzenia sobie z kryzysem jest również umieszczona w idealnym świecie, w którym przywódcy są odpowiednio poinformowani, a ludność nie jest dezinformowana. Ale polityka jest prowadzona w niedoskonałych okolicznościach, a kryzysy mogą narastać powoli lub nagle się rozlać. Przykładem pierwszego przypadku jest sprawa dyplomaty kanonierki Matthew C. Perry'ego, który w latach 1852-53 siłą otworzył japońskie porty dla handlu amerykańskiego. Odpowiedzią Japończyków było powolne otwieranie się na zachodnie modele edukacji, które zapewniły ich narodowi poziom alfabetyzacji na poziomie 99 procent. Ale tam, gdzie reakcja jest natychmiastowa – na przykład gdyby Japończycy zdecydowali się walczyć z Perrym – decyzje są często podejmowane pośród asymetrii informacji, a nawet dezinformacji.

W ciągu najbliższych 20 lat Diamond przewiduje poważniejszy konflikt między tymi dwoma krajami. (Zdjęcie: Deepak Joshi)

Czy przywództwo ma znaczenie, jak sugeruje teoria Wielkiego Człowieka Carlyle'a, czy też wydarzenia są kontrolowane przez prądy historii? Jest to jeden z fundamentalnych punktów debaty w historii, a Diamond głosuje przeciwko uświęconej tradycją mądrości. Lider nie zawsze robi różnicę, mówi. Clement Atlee odniósł miażdżące zwycięstwo Partii Pracy w wyborach w Wielkiej Brytanii w 1945 roku i wykorzystał mandat do ustanowienia polityki keynesowskiej i trwałego systemu opieki społecznej. Ale gdyby go tam nie było, wskazuje Diamond, jeden z jego ludzi wprowadziłby tę samą politykę. Spójrz na teraźniejszość — wszystkie partie w Wielkiej Brytanii są równie krótkowzroczne, a Brexit stał się kryzysem.
Dwie pozycje dostępne dla osób w kryzysie nie są w całości uwzględnione na liście kontrolnej Diamond. Po pierwsze, podczas gdy jednostki mają możliwość szukania terapii, narody mogą szukać jedynie pomocy finansowej i to tak naprawdę nie działa. Twierdzi, że formuła Bretton Woods jest okrutnym żartem, ponieważ nie da się utrzymać wszystkich narodów na poziomie konsumpcji krajów zamożnych. Jednak bardziej równomierne zużycie można osiągnąć poprzez ograniczenie odpadów. W Stanach Zjednoczonych sprzeciwia się temu, twierdząc, że obniżyłoby to standard życia. To jednak nieprawda, ponieważ Europa ma wyższy standard życia niż Stany Zjednoczone z niższą konsumpcją. Nie musimy rezygnować z Twojego standardu życia, tylko ograniczamy naszą konsumpcję.

Los jednostek w najbardziej ekstremalnym kryzysie polega na tym, że sąsiedzi wzywają policję. Narody mają również możliwość zwrócenia uwagi globokopów, ale Diamond jest sceptycznie nastawiony do jej skuteczności: ostatnie próby USA w zakresie policji nie były szczęśliwe – Somalia, Irak, Afganistan, a my poparliśmy zmiany w Libii. Żaden z nich nie był w stanie zainstalować szczęśliwszego rządu. Z drugiej strony miały miejsce szczęśliwsze interwencje, takie jak obalenie Idi Amina w Ugandzie w 1979 roku. Jest też wyzwolenie Bangladeszu w 1971 roku, w którym Indie odegrały kluczową rolę.

Kiedy planował tę książkę sześć lat temu, Diamond chciał włączyć do niej firmy i społeczności internetowe, oprócz państw narodowych. W rzeczywistości siły globalizacji stworzyły kilka kategorii ugrupowań, które nie respektują granic narodowych, ale przyjęły niektóre atrybuty narodów. Korporacje wielonarodowe mają zasięg znacznie większy niż terytoria krajowe, a mimo to zachowują integralność finansową i strukturalną. Diaspory takie jak Indie są wystarczająco duże, aby wpływać na opinię w kraju. Organy wielostronne skupiające narody, a Unia Europejska, która przez dekadę ma chroniczne kłopoty od czasu kryzysu zadłużenia państwowego w Grecji w 2009 roku, jest jednak super-narodem z własnym parlamentem, bankiem centralnym i sądem apeksowym. Stany Zjednoczone i sojusznicy prowadzą wojnę o terytorium z Państwem Islamskim, co ironicznie podkreśla jego pretensje do państwowości. A społeczności internetowe, takie jak Facebook, zrobiły pierwszy krok na liście kontrolnej Diamonda dotyczącej łagodzenia sytuacji kryzysowych — przyznają, że jest kryzys.

Powinno być wiele do zbadania, gdy Diamond przejdzie do sformalizowania swojej narracji w postaci kwantyfikowalne, w tym bytów i kolektywów, które zostały wyłączone z Przewrót . Ma już 498 stron. Nikt nigdy by go nie kupił, gdybym go przedłużył. Bądź wdzięczny, że tego nie zrobiłem, powiedział.